مقالات
ساختار کلیه در انسان | زیستشناسی کنکور تجربی
تدریس اختصاصی دکتر مجید نیکراد – بهترین دبیر زیست کنکور کشور
به صفحهی اختصاصی نکات زیستشناسی کنکور تجربی دکتر مجید نیکراد، بهترین معلم زیست کنکور و پزشک متخصص پوست و زیبایی خوش آمدید. درس زیستشناسی با ضریب ۱۲ مهمترین درس کنکور تجربی است و برای قبولی در رشتههای تاپ پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و پیراپزشکی، کسب درصد بالای ۹۰ در این درس حیاتی است. در این مقاله بهطور کامل به بررسی «ساختار کلیه در انسان» میپردازیم؛ مبحثی که هر ساله حداقل 2 تست مستقیم و ترکیبی در کنکور سراسری دارد.
دکتر مجید نیکراد با بیش از ۱۵ سال سابقه تدریس در مدارس تیزهوشان فرزانگان و علامهحلی تهران و شهرهای مختلف ایران و تألیف بیش از ۱۰ جلد کتاب معتبر زیست کنکور در انتشارات گاج و مهرماه، بهعنوان بهترین دبیر زیست کنکور شناخته میشوند. ریحانه احمدی، تنها دانشآموزی که در کنکور ۱۴۰۴ زیست را ۱۰۰٪ زده، شاگرد دکتر نیکراد بوده و با استفاده از پکیج آفلاین جامع زیستشناسی کنکور دکتر نیکراد توانسته در امتحان نهایی هم ۲۰ کامل بگیرد. این پکیج کاملترین منبع مطالعاتی و یادگیری برای رتبههای برتر کنکور است و تضمینکنندهی درصد بالای ۹۰ در کنکور و نمره ۲۰ در امتحان نهایی میباشد.
آناتومی خارجی و موقعیت کلیه در بدن انسان
کلیهها دو عضو لوبیاییشکل قرمز–قهوهای رنگ هستند که در دو طرف ستون مهرهها و در ناحیهی پشتصفاقی (retroperitoneal) شکم قرار گرفتهاند. کلیهی راست بهدلیل وجود کبد، حدود ۱ تا ۲ سانتیمتر پایینتر از کلیهی چپ قرار دارد. سطح قدامیی هر کلیه با چند اندام مجاور است؛ کلیهی راست با کبد، دوازدهه و کولون راست و کلیهی چپ با معده، طحال، پانکراس، ژژونوم و کولون نزولی در تماس است. هر کلیه حدود ۱۱–۱۲ سانتیمتر طول، ۵–۷ سانتیمتر عرض و ۳ سانتیمتر ضخامت دارد و وزنی بین ۱۲۰ تا ۱۷۰ گرم دارد. در بخش میانیی لبهی داخلی هر کلیه، فرورفتگی بهنام ناف کلیه (hilum) وجود دارد که سرخرگ، سیاهرگ و میزنای (حالب) از آن وارد یا خارج میشوند. نکتهی مهم کنکوری: سرخرگ کلیه بالاتر از سیاهرگ کلیه و تقریباً عمود بر میزنای وارد ناف کلیه میشود.
کلیهها بهوسیلهی سه عامل اصلی از جنس بافت پیوندی محافظت میشوند که در کنکور بسیار مورد توجه طراحان است:
- دندهها: دو دنده از کلیهی چپ و یک دنده از کلیهی راست (از بخش فوقانی کلیهها) محافظت میکنند. این دندهها به استخوان جناغ متصل نیستند و جزء دندههای شناور یا کاذب محسوب نمیشوند بلکه دندههای معمولی ۱۱ و ۱۲ هستند.
- کپسول کلیه: پردهای نازک، شفاف و از جنس بافت پیوندی متراکم که بهطور مستقیم کلیه را میپوشاند و مانع نفوذ میکروبها میشود. نکته ترکیبی: کپسول کلیه در تماس مستقیم با بخش مرکزی (مغز کلیه) نیست.
- چربی اطرافکلیهای (perirenal fat): بافت چربی فراوانی که نقش ضربهگیر دارد و در حفظ موقعیت ثابت کلیه بسیار مؤثر است. کاهش شدید این چربی (مثلاً در افراد خیلی لاغر یا سوءتغذیه) باعث پایین افتادن کلیه (nephroptosis) میشود.
ساختار داخلی کلیه (بخش قشری و مرکزی)
با برش طولی کلیه دو ناحیهی مشخص دیده میشود:
- بخش قشری (cortex): ناحیهی خارجی روشنتر که شامل گلومرولها، لولههای پیچخوردهی نزدیک و دور و بخشهای ابتدایی و انتهایی قوس هنله است.
- بخش مرکزی یا مغز کلیه (medulla): ناحیهی داخلی تیرهتر که شامل هرمهای کلیه (pyramids)، قوس هنله و مجاری جمعکننده است. نوک هرمها بهسمت لگنچه است و به آن پاپیلا یا نوک هرم میگویند.
بین هرمها، ادامهی بخش قشری به داخل بخش مرکزی نفوذ کرده و ستونهای برتین (renal columns) را میسازند. هر کلیه دارای ۸ تا ۱۸ هرم است و هر هرم همراه با بخش قشری بالای خود یک لوبول کلیه را تشکیل میدهد.
نکات طلایی کنکوری گردش خون کلیه:
- سرخرگ کلیه از انشعابات جانبی آئورت شکمی است و در سطح مهرهی L1-L2 جدا میشود.
- سرخرگهای بینهرمی در ستونهای برتین (ستونهای کلیه) قرار دارند.
- مویرگهای گلومرول از نوع منفذدار (fenestrated) و همراه لایهی پروتئینی هستند تا مولکولهای درشت (مثل پروتئینها) خارج نشوند.
- در سرخرگ کلیه اکسیژن و مواد غذایی و مواد زائد نیتروژندار زیاد، دی اکسید کربن کم
- در سیاهرگ کلیه: دی اکسید کربن زیاد، اکسیژن و مواد غذایی و مواد زائد نیتروژندار کم
- عروق لنفاوی کلیه در نهایت به بزرگسیاهرگ زبرین میریزند (برخلاف خون که به بزرگسیاهرگ زیرین میریزد)
نفرون: واحد ساختاری – کاربردی کلیه
هر کلیه حدود ۱ تا ۱/۲ میلیون نفرون دارد. هر نفرون شامل:
- کپسول بومن + گلومرول = جسم کلیوی
- لولهی پیچخوردهی نزدیک (PCT)
- قوس هنله (شامل بخش نزولی نازک، قوس و بخش صعودی ضخیم)
- لولهی پیچخوردهی دور (DCT)
- لولهی رابط (connecting tubule) – نکته: لولهی رابط جزء نفرون نیست!
- مجرای جمعکننده (collecting duct) – نکته: مجرای جمعکننده هم جزء نفرون نیست!
نکات ترکیبی بسیار مهم:
- یاختههای لولهی پیچخوردهی نزدیک: مکعبی، هسته گرد، میتوکندری (راکیزه) فراوان، میکروشامههای فراوان → جذب فعال زیاد
- در قوس هنله: بخش صعودی ضخیم طولانیتر از بخش نزولی ضخیم است.
- جهت حرکت خون در شبکهی مویرگی دورلولهای (در ناحیهی مجاور قوس هنله) مخالف جهت حرکت ادرار در قوس هنله است → مکانیسم کُنترکران (ضدجریان)
- بخش قیفمانند هر نفرون = کپسول بومن ؛ بخش قیفمانند کلیه = لگنچه
- هورمون آلدوسترون از قشر غدهی فوقکلیه ترشح میشود و باعث بازجذب سدیم در لولهی پیچخوردهی دور و مجرای جمعکننده میشود.
چرا پکیج آفلاین جامع زیست کنکور دکتر نیکراد بهترین انتخاب شماست؟
دکتر مجید نیکراد، بهترین دبیر زیست کنکور کشور، با روش تدریس مفهومی–ترکیبی و جزوهی اختصاصی فوقالعاده کامل خود که شامل تمام شکلها، نمودارها و نکات ترکیبی کتاب درسی است، تضمین میکند که شما از صفر به درصد ۹۰+ و حتی ۱۰۰ برسید. دورهی آفلاین ایشان دقیقاً به سبک کلاس خصوصی ضبط شده و تمام مباحث ساختار کلیه، گردش خون، نفرون، مکانیسمهای تنظیم و … را با جزئیات کنکوری و نهایی پوشش میدهد. ریحانه احمدی (رتبه برتر کنکور ۱۴۰۴ با زیست ۱۰۰) فقط با همین پکیج و بدون کلاس حضوری به این موفقیت رسید.
برای تهیه پکیج آفلاین جامع زیست کنکور دکتر نیکراد (کاملترین منبع رتبههای برتر) یا هماهنگی کلاس خصوصی، همین حالا در واتساپ به شماره ۰۹۱۲۲۶۱۲۳۰۰ پیام دهید یا به وبسایت رسمی www.majidnikrad.com مراجعه کنید.
با دکتر مجید نیکراد، بهترین معلم زیست کنکور، زیستشناسی را به نقطه قوت خود تبدیل کنید و در کنکور ۱۴۰۵ پزشکی دانشگاه تهران را قبولی شوید!
۵ سؤال متداول دربارهی ساختار کلیه در کنکور زیستشناسی
کدام گزینه دربارهی عوامل محافظتی کلیه درست است؟
. در سیاهرگ کلیه نسبت به سرخرگ کلیه کدام ماده حتماً کاهش یافته است؟
: لولهی رابط و مجرای جمعکننده
جهت حرکت خون در شبکهی مویرگی دورلولهای در ناحیهی مجاور قوس هنله چگونه است؟
کدام ساختار قیفمانند است؟
با مطالعهی دقیق این مقاله و استفاده از پکیج آفلاین جامع زیست دکتر نیکراد، تمام نکات ساختار کلیه را ۱۰۰ خواهید زد!
موفقیت شما آرزوی ماست. دکتر مجید نیکراد – بهترین دبیر زیست کنکور کشور