مقالات
همهچیز درباره گوارش در دهان انسان | راهنمای کامل زیستشناسی
درس زیستشناسی، به عنوان یکی از مهمترین و چالشبرانگیزترین دروس در آزمون کنکور سراسری، نیازمند فهم عمیق و استراتژیهای کارآمد برای موفقیت است. برای داوطلبان کنکور، انتخاب بهترین دبیر زیست کنکور میتواند تأثیر بسزایی در نتیجهی نهایی داشته باشد. دکتر مجید نیکراد، با سالها تجربه و تخصص در زمینه تدریس زیستشناسی کنکور، به عنوان یکی از برترین اساتید این حوزه شناخته میشوند. ایشان با ارائه نکات کلیدی زیست کنکور و روشهای نوین آموزشی، به دانشآموزان کمک میکنند تا با تسلط بر مفاهیم پیچیده، بهترین عملکرد را در آزمون داشته باشند. این مقاله به بررسی یکی از مباحث مهم زیستشناسی، یعنی گوارش در دهان، از دیدگاه دکتر نیکراد میپردازد و تلاش دارد تا با ارائه راهکارهای عملی و آموزش زیست کنکور، به داوطلبان در مسیر موفقیت یاری رساند.
یادگیری زیست با بهترین کیفیت
با پکیجهای تخصصی زیست، مفاهیم را ساده، جذاب و عمیق یاد بگیرید.
پکیج زیست جامع کنکور
تماس بگیرید
نکات کلیدی گوارش در دهان از دیدگاه دکتر مجید نیکراد
دهان، اولین مرحله از فرایند گوارش، شامل نکات مهمی است که درک صحیح آنها برای موفقیت در کنکور ضروری است:
- غدد بزاقی:
- غدههای زیرآروارهای نسبت به زبرزبانی به اپیگلوت نزدیکتر هستند.
- یاختههای بافت پوششی غدههای بزاقی تحتتأثیر اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک قرار میگیرند و بهعنوان سلول پسسیناپسی هستند.
- غدد بناگوشی آمیلاز ترشح میکنند که همانند موسین از جنس پروتئین است و پروتئینهای داخل یاخته دارای آمینواسید متیونین هستند.
- در بزاق، بیکربنات وجود دارد که در حمل دی اکسید کربن در خون مؤثر است.
- غدد بناگوشی نسبت به بقیهی غدد بزاقی بزرگتر هستند و بزاق بیشتری تولید میکنند.
- ترشح بزاق:
- در شرطی شدن کلاسیک، ترشح بزاق سگ هم در اثر محرک طبیعی (گوشت) و هم در اثر محرک غیرطبیعی (صدای زنگ) صورت میگیرد. (فصل 8 دوازدهم)
- بزاق ترکیبی از مواد معدنی و مواد آلی میباشد. در بزاق، آب و بیکربنات مواد معدنی هستند و موسین، آمیلاز و لیزوزیم مواد آلی هستند.
- بیکربنات در انتقال 70% کربن دی اکسید خون نقش دارد.
- در دهان، آنزیم آمیلاز و لیزوزیم ترشح میشود. ترشح این آنزیمها با مصرف ATP همراه است که تولید ATP در این یاختهها توسط اندامک راکیزه (میتوکندری) صورت میگیرد.
- حرکات کرمی:
- حرکات کرمی از حلق آغاز میشود. هنگامی که حرکات کرمی مری به بندارهی کاردیا میرسد، این حرکات متوقف میشود؛ بنابراین حرکات کرمی مری به معده منتقل نمیشود.
- در ایجاد حرکات کرمی و قطعهقطعهکننده، هر دو نوع ماهیچهی طولی و حلقوی نقش دارند. این حرکات در جلو راندن موادغذایی، گوارش مکانیکی (مستقیم) و گوارش شیمیایی (غیرمستقیم) نقش دارند.
- در ایجاد حرکات کرمی، در ابتدای مری که ماهیچهی اسکلتی وجود دارد، دستگاه عصبی پیکری مؤثر است و در انتهای مری، معده و روده که ماهیچهی صاف وجود دارد، دستگاه عصبی خودمختار مؤثر است.
- گوارش مکانیکی:
- فک بالا ثابت است و فک پایین توانایی حرکت کردن دارد.
- دندانها، فک بالا و پایین و زبان در گوارش مکانیکی نقش دارند. آسیاب شدن غذا به ذرههای بسیار کوچک برای فعالیت بهتر آنزیمهای گوارشی لازم است.
- آسیاب کردن غذا، عبور ذرههای غذا از لولهی گوارش را آسان میکند.
- آسیاب شدن غذا از خراشیدن لولهی گوارش بر اثر تماس با غذا جلوگیری میکند.
- در حین گوارش مکانیکی، غذا با بزاق مخلوط و به تودهای قابل بلع تبدیل میشود.
- آنزیمهای دهان:
- لیزوزیم با از بین بردن باکتریها در اولین خط دفاعی بدن نقش دارد.
- آمیلاز بزاق، نشاسته را به مولکولهای درشت دارای 3 تا 9 مولکول گلوکز و نهایتاً مالتوز (دیساکارید) تبدیل میکند.
- موسین آنزیم نیست. عمل بلع را آسان میکند و ذرات را بههم میچسباند.
- سایر نکات:
- دستگاه عصبی رودهای در زیرمخاط و لایهی ماهیچهای از مری تا مخرج ادامه دارد بنابراین دهان و حلق توسط آن عصبدهی نمیشوند.
سوالات متداول کنکور تجربی (گوارش در دهان)
- سوال: نقش بیکربنات موجود درخون چیست؟
- پاسخ تشریحی: حدود 70 درصد 2CO خون توسط بیکربنات حمل میشود و این فرآیند در تنظیم pH خون نیز مؤثر است.
- سوال: تفاوت غدد بناگوشی با سایر غدد بزاقی در چیست؟
- پاسخ تشریحی: غدد بناگوشی نسبت به سایر غدد بزاقی بزرگتر هستند و حجم بیشتری از بزاق را تولید میکنند. همچنین، این غدد آمیلاز ترشح میکنند که نقش مهمی در تجزیه نشاسته به مولکولهای کوچکتر دارد.غده بناگوشی در مجاورت مفصل متحرک فک پایین است.
- سوال: در گوارش مکانیکی غذا در دهان، چه اجزایی نقش دارند و اهمیت این نوع گوارش چیست؟
- پاسخ تشریحی: دندانها، فک بالا و پایین و زبان در گوارش مکانیکی نقش دارند. اهمیت این نوع گوارش در این است که غذا به ذرات بسیار کوچک تبدیل میشود، که باعث میشود آنزیمهای گوارشی بهتر عمل کنند، عبور غذا از لولهی گوارش آسانتر شود و از خراشیدگی لولهی گوارش جلوگیری شود.حتما به شکل دهان و غدد بزاقی توجه ویژه داشته باشید.
- سوال: چگونه حرکات کرمی در مری انجام میشود و نقش دستگاه عصبی در این حرکات چیست؟
- پاسخ تشریحی: حرکات کرمی از حلق شروع شده و تا بندارهی کاردیا ادامه مییابد. در ابتدای مری، که ماهیچهی اسکلتی وجود دارد، دستگاه عصبی پیکری مؤثر است و در انتهای مری، که ماهیچهی صاف وجود دارد، دستگاه عصبی خودمختار مؤثر است. این حرکات با انقباض و انبساط ماهیچههای طولی و حلقوی مری انجام میشوند.
- سوال: نقش آنزیم لیزوزیم در دهان چیست؟
- پاسخ تشریحی: لیزوزیم با از بین بردن باکتریها در دهان، در اولین خط دفاعی بدن نقش دارد. این آنزیم با تخریب دیوارهی سلولی باکتریها، از رشد و تکثیر آنها جلوگیری میکند و به حفظ سلامت دهان کمک میکند.